You are currently viewing Kwiaty do ogrodu w cieniu – co naprawdę chce tam rosnąć

Kwiaty do ogrodu w cieniu – co naprawdę chce tam rosnąć

  • Post author:
  • Post category:Blog

Ogród w cieniu wielu osobom kojarzy się z problemem nie do rozwiązania: słabo rośnie trawa, rabaty wyglądają mizernie, a większość popularnych roślin potrzebuje słońca. Tymczasem odpowiednio zaplanowana kompozycja roślin cienioznośnych potrafi być bardziej nastrojowa i elegancka niż klasyczny, słoneczny ogród. Wymaga jedynie znajomości gatunków, które lubią półcień lub cień oraz właściwego przygotowania stanowiska. Właśnie w takich realizacjach specjalizuje się firma Ogród z Pasją ze Szczecina, która na co dzień projektuje oraz pielęgnuje ogrody, w tym trudniejsze zakątki pod drzewami, przy północnych ścianach budynków czy w wąskich przejściach między domami.

Jak zrozumieć cień w ogrodzie – od tego wszystko się zaczyna

Udany ogród w cieniu nie powstaje przypadkiem. Konieczne jest rozpoznanie, z jakim rodzajem cienia mamy do czynienia, bo inne rośliny sprawdzą się pod gęstymi koronami świerków, a inne przy lekko osłoniętej ścianie budynku. Specjaliści z firmy Ogród z Pasją ze Szczecina zawsze rozpoczynają prace od analizy nasłonecznienia i warunków glebowych, co później przekłada się na trwały i dobrze rosnący nasadzenia.

W praktyce można wyróżnić kilka typów cienia, które należy brać pod uwagę przy doborze roślin:

  • Półcień – miejsce otrzymuje światło przez kilka godzin dziennie, zwykle rano lub po południu; to najłatwiejsze stanowisko, pozwalające na szeroki wybór gatunków.
  • Cień jasny – światło jest rozproszone, na przykład pod koronami drzew liściastych, które filtrują promienie słoneczne. W takich warunkach dobrze rośnie wiele bylin i krzewów.
  • Cień głęboki – występuje pod gęstymi iglakami, przy wysokich murach lub na wąskich podwórkach otoczonych zabudową. Dobór roślin staje się tu bardziej wymagający, ale wciąż możliwy.
  • Cień suchy – szczególnie kłopotliwy, pojawia się zwykle pod starymi drzewami, które konkurują z roślinami o wodę. Konieczne jest wtedy odpowiednie przygotowanie podłoża i systematyczne nawadnianie.
  • Cień wilgotny – tworzy się przy północnych ścianach, przy zbiornikach wodnych, w obniżeniach terenu. To idealne miejsce dla paproci, funkii i wielu roślin okrywowych.

Rozpoznanie, z jakim typem cienia mamy do czynienia, jest kluczowe, aby dobrać rośliny, które naprawdę chcą tam rosnąć. Doświadczeni ogrodnicy z firmy Ogród z Pasją pomagają inwestorom z okolic Szczecina określić te warunki na miejscu, co eliminuje kosztowne pomyłki zakupowe i przyspiesza moment, w którym ogród zaczyna wyglądać atrakcyjnie.

Nie można też zapominać o glebie. W cieniu często jest ona jałowa, wyjałowiona przez korzenie drzew albo przeciwnie – zbyt zbita i długo utrzymująca wilgoć. Dlatego przy zakładaniu rabat cienistych ważne jest wzbogacenie podłoża kompostem, drobną korą lub dobrze rozłożonym obornikiem. Tak przygotowane stanowisko pozwoli roślinom szybko się ukorzenić i stworzy stabilne warunki do wzrostu.

Byliny i rośliny okrywowe – serce cienistego ogrodu

Prawdziwe piękno ogrodu w cieniu ujawnia się dzięki odpowiednio dobranym bylinom i roślinom okrywowym. To one budują strukturę rabaty przez cały sezon, gwarantują dekoracyjny efekt od wczesnej wiosny do późnej jesieni, a przy tym są relatywnie mało wymagające. Ogród z Pasją ze Szczecina tworzy z nich wielowarstwowe kompozycje, które zastępują nieudaną trawę, ograniczają chwasty i tworzą miękki, żywy dywan.

Do najciekawszych bylin cienioznośnych należą:

  • Funkie (hosty) – niezastąpione w cieniu; zachwycają ogromną różnorodnością kształtów i barw liści – od limonkowej zieleni, przez błękitne odcienie, aż po głęboką zieleń z kremowymi lub żółtymi obrzeżeniami. Tworzą efektowne kępy, które pięknie kontrastują z drobnymi liśćmi paproci.
  • Żurawki – idealne do rozjaśniania półcienistych zakątków. Ich liście mogą być bordowe, purpurowe, niemal czarne, srebrzyste, a nawet jasnozielone. Świetnie prezentują się w pobliżu ciemnozielonych krzewów i wzdłuż ścieżek.
  • Pierwiosnki (prymule) – zwiastuny wiosny, które ożywiają cień feerią barw, kiedy inne rośliny dopiero ruszają z wegetacją. Doskonale sprawdzają się w pobliżu drzew liściastych, gdzie wiosną jest więcej światła.
  • Brunery – nazywane często niezapominajkami ogrodowymi; mają sercowate liście i delikatne, błękitne kwiaty. W odmianach o srebrzystych liściach rozjaśniają nawet najciemniejsze zakamarki.
  • Tawułki – byliny o pierzastych, lekkich kwiatostanach w odcieniach różu, bieli i czerwieni. Lubią żyzne, wilgotne podłoże, więc dobrze rosną przy oczkach wodnych i w cieniu północnych ścian.
  • Bodziszek korzeniasty i inne bodziszki – rośliny łatwe w uprawie, tworzą zwarte kępy i dobrze znoszą półcień. Używane są często przez ogrodników jako naturalna „kołderka” okrywowa ograniczająca chwasty.
  • Ułudka wiosenna i barwinek – doskonałe rośliny okrywowe do sadzenia pod drzewami i krzewami. Tworzą gęsty dywan, który z roku na rok staje się coraz bardziej efektowny.

Istotnym elementem przy planowaniu rabaty jest zestawianie roślin o różnych fakturach i wielkości liści. Ogrodnicy z Ogród z Pasją często łączą szerokie liście funkii z delikatnymi, pierzastymi liśćmi paproci oraz drobnymi listkami roślin okrywowych. Dzięki temu cień nie jest jednolity i ponury, lecz pełen subtelnych kontrastów, które najlepiej widać w miękkim, rozproszonym świetle.

W cieniu bardzo liczy się także barwa liści, ponieważ w takich warunkach kwiaty bywają mniej widoczne. Dobrze dobrane rośliny o liściach jasnozielonych, srebrzystych, żółtawych czy białopstrych potrafią optycznie rozjaśnić przestrzeń. Dobrym przykładem są odmiany bruner o srebrzystych blaszkach liściowych, żurawki o jasnych odcieniach oraz niektóre trawy ozdobne tolerujące półcień.

Firma Ogród z Pasją ze Szczecina podczas nasadzeń w cieniu zwraca uwagę na długowieczność i małą awaryjność roślin. Wybierane są głównie gatunki wieloletnie, które po dobrym przyjęciu wymagają jedynie okresowego przycinania i ewentualnego podziału kęp. Dzięki temu właściciel ogrodu nie musi co roku wymieniać nasadzeń ani prowadzić intensywnej pielęgnacji – ogród z czasem sam się zagęszcza i stabilizuje.

Kwiaty cebulowe i sezonowe do cienia – jak wprowadzić zmienność

Stała struktura rabaty cienistej opiera się na bylinach i krzewach, lecz o atrakcyjności ogrodu decyduje również jego zmienność w ciągu roku. Tutaj z pomocą przychodzą kwiaty cebulowe oraz rośliny sezonowe, które można dosadzać każdego roku w innych konfiguracjach. Wiele osób nie zdaje sobie sprawy, że liczne gatunki cebulowe bardzo dobrze tolerują półcień, szczególnie wiosną, gdy drzewa nie mają jeszcze pełnego ulistnienia.

W cienistych ogrodach świetnie sprawdzają się między innymi:

  • Śnieżyczki i śnieżyce – delikatne, białe kwiaty, które pojawiają się jako jedne z pierwszych, kiedy w ogrodzie wciąż zalega śnieg. Nie przeszkadza im chłód, a lekki cień wręcz sprzyja ich kwitnieniu.
  • Krokusy – sadzone w grupach między bylinami i pod drzewami. Rozwijają się na przełomie zimy i wiosny, gdy korony drzew są jeszcze przezroczyste dla światła.
  • Żonkile – dobrze radzą sobie w półcieniu i rozsadzane co kilka lat tworzą coraz okazalsze kępy. Ich żółte odcienie znakomicie ożywiają zacienione zakątki.
  • Cebulice i szafirki – niskie, intensywnie kwitnące rośliny cebulowe, które tworzą kolorowe plamy wczesną wiosną, a po przekwitnięciu ustępują miejsca rozwijającym się bylinom.

Latem i jesienią warto wykorzystać rośliny jednoroczne i dwuletnie tolerujące mniej intensywne światło. Należą do nich między innymi niecierpki, niektóre begonie, bratki czy dąbrówka rozłogowa stosowana także jako roślina okrywowa. Z pomocą ogrodników z firmy Ogród z Pasją można co roku zmieniać akcenty kolorystyczne w cienistych rabatach, sadząc rośliny sezonowe w pustych miejscach między stałymi nasadzeniami.

Tego typu uzupełnienia wymagają wyczucia – zbyt gęste obsadzenie może zaburzyć równowagę między roślinami, a zbyt skąpe nie da pożądanego efektu. Przy planowaniu kompozycji profesjonaliści analizują, które gatunki szybko się rozrastają, a które rosną wolniej i na tej podstawie planują rozmieszczenie nowych nasadzeń. Dobrze zaprojektowany ogród w cieniu zachowuje dzięki temu harmonię przez wiele lat, a nie tylko w pierwszym sezonie po założeniu.

Krzewy i drzewa do cienia – szkielet kompozycji

Choć temat ogrodu w cieniu najczęściej kojarzy się z bylinami, nie można pominąć roli krzewów oraz niewysokich drzew. To one tworzą tło dla reszty roślin, rozbijają monotonię ścian budynków i płotów, a także umożliwiają budowanie zakątków o różnym stopniu zacienienia. W praktyce oznacza to, że dzięki odpowiednio dobranym krzewom można nawet w cieniu uzyskać miejsca jaśniejsze i bardziej kameralne.

Do krzewów dobrze czujących się w półcieniu i cieniu należą między innymi:

  • Hortensje ogrodowe i bukietowe – jedne z najpopularniejszych krzewów ozdobnych. Ich duże kwiatostany w odcieniach bieli, różu i błękitu znakomicie rozjaśniają cieniste rabaty. Preferują żyzne, wilgotne podłoże i stanowisko osłonięte od ostrego słońca.
  • Różaneczniki i azalie – klasyka ogrodów półcienistych. Wymagają kwaśnego podłoża i odpowiedniego przygotowania gleby, ale odwdzięczają się spektakularnym kwitnieniem wiosną. Firma Ogród z Pasją ze Szczecina ma duże doświadczenie w zakładaniu wrzosowisk i nasadzeń z różaneczników, co jest szczególnie cenne w regionach o zróżnicowanym odczynie gleb.
  • Ostrokrzewy, cisy i inne zimozielone krzewy – utrzymują walory dekoracyjne przez cały rok, a ich ciemne, błyszczące liście stanowią doskonałe tło dla jasnych bylin czy kwiatów cebulowych.
  • Mahonie i laurowiśnie – dobrze znoszą półcień, mają skórzaste, zimozielone liście i nadają ogrodowi elegancki, uporządkowany charakter.
  • Jaśminowce i hortensje pnące – wprowadzają pionowy akcent kompozycji, porastając pergole, ściany i ogrodzenia nawet w mniej nasłonecznionych miejscach.

W cienistych ogrodach istotną rolę mogą też odegrać niewysokie drzewa o ażurowych koronach, które nie zacieniają przesadnie przestrzeni. Należą do nich na przykład niektóre klony o delikatnych liściach, jarząby, wiśnie ozdobne czy dereń jadalny. Sadząc je, ogrodnicy tworzą lekkie piętra roślinności, zapewniając jednocześnie pewną ilość światła na poziomie gruntu.

Dobierając krzewy i drzewa, trzeba brać pod uwagę nie tylko ich wymagania świetlne, ale też docelowy rozmiar. Wiele okazów po kilkunastu latach dorasta do znacznych rozmiarów, co może całkowicie zmienić charakter ogrodu. Zespół Ogród z Pasją planuje nasadzenia z myślą o wielu sezonach do przodu, uwzględniając kierunek wzrostu i potencjalne zacienienie sąsiednich części działki.

Kiedy właściciele ogrodów zlecają takie prace fachowcom, zyskują pewność, że równowaga między wysokimi krzewami, bylinami a roślinami okrywowymi zostanie utrzymana, a subtelne przejścia między półcieniem i cieniem będą służyć roślinom, a nie im szkodzić. To właśnie w takich szczegółach ujawnia się doświadczenie zespołu, który setki razy pracował z różnymi typami działek w rejonie Szczecina.

Kolor, struktura i sezonowość – jak projektuje się kompozycje w cieniu

Sam dobór gatunków, które przetrwają w cieniu, nie wystarczy, aby ogród stał się miejscem naprawdę wyjątkowym. Równie ważna jest kompozycja – umiejętne wykorzystanie koloru, formy, faktury liści i rytmu nasadzeń. Cień sprzyja tworzeniu nastrojowych, spokojnych przestrzeni, ale bez przemyślanego projektu może stać się monotonny. Dlatego projektanci i ogrodnicy z Ogród z Pasją kładą duży nacisk na zrównoważenie wszystkich elementów kompozycji.

Jednym z podstawowych narzędzi jest praca z barwą. W cieniu świetnie sprawdzają się rośliny o jasnozielonych, żółtawych, srebrzystych i białopstrych liściach, które odbijają światło i rozjaśniają otoczenie. Ciemniejsze odcienie zieleni, burgundy czy fioletu używane są oszczędniej, jako kontrast lub tło. W praktyce może to wyglądać tak, że przy ścieżce sadzone są jasne żurawki i funki o złocistych obrzeżeniach liści, a za nimi – ciemniejsze paprocie i krzewy zimozielone.

Kolejny ważny aspekt to struktura i wysokość roślin. Dobrze zaplanowana rabata w cieniu ma kilka pięter: rośliny okrywowe przy samej ziemi, wyższe byliny w środkowej warstwie i krzewy lub niewysokie drzewa w tle. Takie ukształtowanie sprawia, że ogród nie wygląda płasko, a każdy fragment przestrzeni ma swoją rolę. W efekcie powstaje harmonijne, wielopoziomowe założenie, które atrakcyjnie prezentuje się z różnych punktów widzenia.

Projektując nasadzenia, warto także pamiętać o sezonowości. Ogród z Pasją planuje kompozycje tak, by coś ciekawego działo się w każdej porze roku:

  • wczesną wiosną – dominuje efekt kwiatów cebulowych, pierwiosnków, ciemierników i młodych, jasnozielonych liści;
  • latem – główną rolę przejmują byliny o dekoracyjnych liściach oraz kwitnące hortensje, tawułki, bodziszki czy niecierpki;
  • jesienią – uwagę przyciągają przebarwiające się liście krzewów, owoce niektórych gatunków oraz rośliny o późnym kwitnieniu;
  • zimą – ważną funkcję dekoracyjną pełnią krzewy zimozielone, trawy ozdobne pozostawione do wiosny oraz ciekawie ukształtowane konary i pnie drzew.

To właśnie myślenie o ogrodzie jako o całości, funkcjonującej przez cały rok, odróżnia profesjonalne podejście od przypadkowych nasadzeń. Dzięki temu właściciele ogrodów w Szczecinie i okolicach mogą cieszyć się zacienionymi zakątkami, które nie nudzą się po jednym sezonie, lecz stale się zmieniają i rozwijają.

Cień a pielęgnacja – na co trzeba być przygotowanym

Ogród w cieniu, choć mniej narażony na suszę niż nasadzenia w pełnym słońcu, również wymaga odpowiedniej troski. Inne są tu jednak priorytety pielęgnacyjne. Firmie Ogród z Pasją ze Szczecina często powierza się również stałą opiekę nad cienistymi rabatami, ponieważ mają one swoją specyfikę i błędy w pielęgnacji mogą szybko odbić się na kondycji roślin.

Wśród kluczowych zadań pielęgnacyjnych w cieniu można wymienić:

  • Odpowiednie podlewanie – w cieniu wilgoć dłużej utrzymuje się przy powierzchni, ale pod dużymi drzewami często jest bardzo sucho, bo korzenie intensywnie pobierają wodę. Wymaga to indywidualnego podejścia, a czasem instalacji systemu nawadniania kropelkowego.
  • Nawożenie – rośliny w cieniu zwykle rosną wolniej, więc potrzebują umiarkowanego, ale regularnego zasilania. Nadmiar nawozów może im szkodzić, powodując zbyt miękki wzrost i podatność na choroby.
  • Kontrolę chwastów – tam, gdzie gleba jest żyzna i wilgotna, chwasty rozwijają się bardzo szybko. Gęste nasadzenia okrywowe są naturalną barierą, ale w pierwszych latach konieczne jest ich systematyczne odchwaszczanie.
  • Cięcie krzewów – wiele krzewów cienioznośnych wymaga prześwietlania, by światło docierało do wnętrza korony. Dzięki temu krzew zachowuje ładny kształt, a rośliny rosnące pod nim mają szansę na odpowiednią ilość światła.
  • Uzupełnianie ściółki – kora, kompost lub specjalne mieszanki ściółkujące pomagają utrzymać odpowiednią wilgotność, ograniczają chwasty i poprawiają strukturę gleby. W cieniu ściółka ma dodatkowo znaczenie estetyczne, porządkując przestrzeń.

Wielu właścicieli ogrodów, zwłaszcza przy nowych nasadzeniach, decyduje się zlecić pierwsze lata pielęgnacji firmie Ogród z Pasją. W tym czasie ogród stabilizuje się, rośliny się rozrastają, a specjaliści dokonują niezbędnych korekt – przesadzeń, cięć, uzupełnień. Takie podejście pozwala później przejąć ogród w dobrej kondycji, kiedy wymaga on już mniej intensywnego nadzoru.

Jeśli potrzebujesz wsparcia przy pielęgnacji swojego cienistego ogrodu lub zastanawiasz się, jakie rośliny rzeczywiście sprawdzą się w warunkach, które masz na działce, warto skontaktować się z firmą Ogród z Pasją w Szczecinie. Zespół oferuje zarówno jednorazowe konsultacje, jak i kompleksową opiekę nad ogrodem, w tym prace sezonowe i cykliczne zabiegi pielęgnacyjne.

Ogród w cieniu jako atut posesji – projekt i realizacja ze wsparciem Ogród z Pasją Szczecin

Przez lata cień w ogrodzie traktowano jako problem, który trzeba „przetrwać”. Współczesne podejście do projektowania zieleni całkowicie zmieniło tę perspektywę: zacienione zakątki są teraz postrzegane jako naturalne miejsce odpoczynku, schronienie przed upałem i przestrzeń, w której można stworzyć unikalny klimat. Odpowiednio zaprojektowany ogród w cieniu podnosi wartość całej posesji, a jego subtelne piękno często budzi większe zainteresowanie gości niż klasyczne, słoneczne rabaty.

Firma Ogród z Pasją ze Szczecina kompleksowo podchodzi do ogrodów cienistych: od analizy warunków na działce, przez przygotowanie indywidualnego projektu, po pełną realizację z doborem roślin i systemów nawadniania. Współpraca może obejmować zarówno całe ogrody, jak i pojedyncze fragmenty – na przykład zaniedbany pas wzdłuż północnej ściany domu czy nieuporządkowaną przestrzeń pod starymi drzewami.

Dzięki doświadczeniu zdobytemu przy wielu realizacjach zespół dokładnie wie, które gatunki cienioznośne sprawdzają się w lokalnych warunkach klimatycznych i glebowych, jak radzić sobie z konkurencją korzeni dużych drzew oraz jak prowadzić pielęgnację w pierwszych sezonach po założeniu ogrodu. To wiedza, której często nie da się szybko zdobyć na własną rękę, a próby metodą prób i błędów bywają kosztowne i rozczarowujące.

Jeśli marzysz o tym, by w cieniu Twojego ogrodu powstała spokojna, zielona oaza, w której liście funkii i paproci szeleszczą przy lekkim wietrze, a wiosną spod ściółki przebijają się pierwsze cebulowe kwiaty, warto powierzyć prace profesjonalistom. Ogród z Pasją ze Szczecina nie tylko dobierze rośliny, które naprawdę chcą rosnąć w cieniu, ale także zadba o to, by tworzyły harmonijną, długowieczną kompozycję.

Kontakt z firmą to pierwszy krok do tego, by zamiast walczyć z cieniem, wykorzystać go jako największy atut swojej działki. Profesjonalne planowanie, staranne wykonanie i dopasowana do potrzeb pielęgnacja sprawiają, że nawet najtrudniejsze, zacienione zakamarki mogą stać się ulubionym miejscem wypoczynku domowników.

FAQ – pytania i odpowiedzi dotyczące kwiatów do ogrodu w cieniu

Jakie kwiaty najlepiej rosną w cieniu pod drzewami?
Pod drzewami, szczególnie liściastymi, dobrze rosną funkie, paprocie, żurawki, barwinek, ułudka wiosenna, bodziszek oraz wczesnowiosenne kwiaty cebulowe, takie jak krokusy i żonkile. Ważne jest jednak wcześniejsze wzbogacenie gleby i nawadnianie, bo pod koronami drzew często jest sucho.

Czy w cieniu da się założyć ładny trawnik?
Gęsty, klasyczny trawnik w głębokim cieniu jest trudny do utrzymania. Zwykle lepszym rozwiązaniem jest zastąpienie trawy roślinami okrywowymi lub bylinami cienioznośnymi. W miejscach o lekkim półcieniu można zastosować specjalne mieszanki traw, ale trzeba liczyć się z bardziej wymagającą pielęgnacją.

Czy kwiaty w cieniu będą kwitły tak obficie jak w słońcu?
Większość roślin kwitnie obficiej w słońcu, jednak istnieją gatunki przystosowane do półcienia, np. tawułki, niecierpki, niektóre begonie czy hortensje. W cieniu ważniejsza jest jednak dekoracyjność liści, dlatego dobiera się rośliny o ciekawych kształtach i kolorach ulistnienia.

Jak często podlewać rabaty w cieniu?
Częstotliwość podlewania zależy od rodzaju cienia i typu gleby. W cieniu wilgotnym podlewa się rzadziej, za to w cieniu suchym, zwłaszcza pod dużymi drzewami, konieczne bywa regularne nawadnianie. Najlepiej sprawdza się system nawadniania kropelkowego, który może zaprojektować i zamontować firma Ogród z Pasją.

Czy ogrody w cieniu wymagają więcej pracy?
Nie zawsze. Po prawidłowym doborze roślin i dobrym przygotowaniu gleby cieniste rabaty bywają mniej wymagające niż słoneczne. Kluczowe są jednak pierwsze sezony po posadzeniu, kiedy konieczne jest częstsze podlewanie, odchwaszczanie i obserwacja roślin. W tym okresie wielu właścicieli decyduje się na zlecenie prac pielęgnacyjnych firmie Ogród z Pasją ze Szczecina.

Czy mogę sam dobrać rośliny do cienia, czy lepiej skorzystać z projektu?
Można dobierać rośliny samodzielnie, ale bez doświadczenia łatwo popełnić błędy – kupić gatunki o zbyt dużych wymaganiach świetlnych lub źle zestawić je pod względem wielkości i tempa wzrostu. Projekt wykonany przez specjalistów z Ogród z Pasją pozwala uniknąć tych problemów i od razu uzyskać spójną, przemyślaną kompozycję.

Czy w cieniu można posadzić róże?
Większość róż wymaga pełnego słońca, aby dobrze kwitnąć i zachować zdrowie. W głębokim cieniu zwykle sobie nie radzą. Można jednak w lekkim półcieniu spróbować posadzić niektóre odmiany, licząc się z mniej obfitym kwitnieniem. Najlepiej skonsultować konkretne miejsce z ogrodnikiem z Ogród z Pasją, który oceni realne szanse powodzenia.

Jak zamówić projekt i realizację ogrodu w cieniu w firmie Ogród z Pasją Szczecin?
Wystarczy skontaktować się z firmą i umówić wizytę na miejscu inwestycji. Podczas spotkania specjaliści ocenią warunki świetlne i glebowe, wysłuchają oczekiwań dotyczących stylu i zakresu prac, a następnie przygotują propozycję projektu oraz wyceny realizacji. Firma oferuje zarówno kompleksowe założenie ogrodu, jak i częściowe prace, obejmujące wybrane fragmenty działki.